نگاهی به یک رمان تازه

منتشرشده: 6 ژانویه 2011 در بررسی کتاب
برچسب‌ها:,

شب­ های بی­ ستاره
نویسنده: آرکان اسعد
٢۵٠ صفحه
ناشر: نُراستد
Stjärnlösa nätter
Arkan Asaad
Norstedts

خشونت‌های خانوادگی، به بهانۀ حفظ ناموس و شرف در میان خیلِ خلیلی از مردم جهان و به ویژه در خاورمیانۀ خودمان، نه تنها چندان غریبه و ناآشنا نیست که مشاهده شده نزد جماعتی حتا عزیز است و شایستۀ ستایش. داشتنش فضیلت است و ابزار سربلندی مردِ قبیله. به این بهانه تا به حال خون­ ها ریخته شده و گویا بناست که بشریت هنوز در این راه قربانی بدهد و خون بپردازد.
همزمان هضم و درک این قضیه نزد بسیاری از مردم جوامع متمدن غیرممکن اگر نباشد، بسیار دشوار است.
حال کسی که ناموس، با آن تعریف غیرمتمندانۀ شرقی­‌اش برایش فضیلت است و ابزار سربلندی، را در جامعه­‌ای قرار دهید که افراد آن انسان‌ها را کامل می‌دانند و برابر می‌خواهند و از غیرتمندی جاهلانه هم بی‌خبرند. نتایج بسیار آشکارش مثلن در این سوئدِ ما می‌­شود فادیمه شاهین دال و پلا اتروشی. (خواستید بیشتر درباره‌­شان بدانید، لینک­‌ها را دریابید!)
بحث در مورد خشونت­‌های خانوادگی و قتل‌های ناموسی هم در این زیست­ بوم ما کم نبوده و نیست. علاوه بر بحث‌های جدی اجتماعی و آکادمیک که تا حدودی هم راه‌گشا بوده‌­اند، بحث‌های زیادی و دست و پا گیر که گویا همیشه و در همۀ جوامع از طرف کسانی به میان می‌آیند که نه تخصصی دارند و نه درکی روشن از قضیه، که تا دلت بخواهد. جماعتی گویا نیاز دارند که کسی فدا شود تا بساط شلوغ‌­بازارشان جور گردد. به هر حال مخصوصن پس از این که در سوئد یکی دو مورد از این خشونت‌های ناموسی به قتل کشیده شد، همان دو موردی که مثال آوردم، بحث بر سر موضوع، از هر نوع بحث، تا به حال چنان زیاد بوده که آدمیزاد هوس اعلام کردن کفایت مذاکرات به سرش می­ زند.
«شب‌های بی‌ستاره»، اولین کتاب آرکان اسعد، چنین موضوعی را در قالب رمان به بحث می‌گذارد. بحثی که چنان که پیش­ترک گفتم خود به خود بحثِ تازه‌­ای نیست. آن چه در کار آرکان اسعد تازه می‌نماید، زاویه‌ای دیگر در طرح این مسئله است. در «شب‌های بی‌ستاره»، به پسر بزرگ خانواده ازدواج تحمیل می‌شود. از همان ازدواج‌های آشنا که در آن عقد طرفین را در آسمان‌ها خوانده‌اند. اما «امار» قهرمان داستان که در یک خانوادۀ کُرد در سوئد بزرگ شده و رؤیای فیلم‌سازی در سر دارد، نه این اجبار را درک می‌کند و نه کاملن به آن گردن می­‌نهد.
داستان از جائی آغاز می‌شود که امار ١٩ ساله است و تجربۀ زندگی مستقل و دور از خانواده را هم پشت سر گذاشته. تجربه‌ای در شکل مربی کودکان شرور در آمریکا. پس از بازگشت از این سفر کاری، همراه با خانواده، شامل پدر و ۵ خواهر و برادر، ظاهرن برای سفری تفریحی به سلیمانیه می‌روند. مادر خانواده چهار سال پیش از پدر طلاق گرفته است. سفری خوش در کنار خویشاوندان و دوستان که ابتدا بسیار تفریحی و خاطره‌­انگیز است، به مرور به یک تراژدی تبدیل می‌شود. پدر و سایر خویشاوندان از او می‌خواهند با دختر عمه­ اش ازدواج کند. «امار» اما جا می­خورد، ناباور است، تحت فشار قرار می‌گیرد، مقاومت می‌کند و سرانجام ناخواسته تن می‌دهد. برای تسلیم کردنش همۀ خویشاوندان، پیر و جوان و مرد و زن دست به دست هم می‌دهند.
ازدواج اجباری «امار» با دختر عمه‌اش که دوست نزدیک دوران کودکیش هم هست کسی را رستگار نمی‌کند. نه پدر را که زمانی برای «امار» قهرمان بود و الگو، نه دختر عمه امینه و نه خود قهرمان داستان را. چرا که هر چند «امارِ» داستان سرانجام تسلیم می‌شود و به ظاهر به خواست خانواده یا بهتر بگویم به فشار دسته­جمعی آن‌ها پاسخ می‌دهد، اما زندگی خود را با عشقش شیلان بطور موازی پیش می‌برد.
زاویۀ جدیدی که آرکان اسعد در رمان خود به خشونت‌های خانوادگی گشوده، همانا اعمال فشار علیۀ پسر خانواده است. که درجامعۀ مردسالار که در آن بر پایۀ خشونت‌های ناموسی می‌چرخد همۀ جوانان قربانی‌اند؛ نه فقط دخترها.
آرکان اسعد، با این رمان نشان می‌دهد که نویسندۀ با استعدادی است. هر چند موضوع رمان، موضوعی است کلیشه‌­ای و شاید بیش از این که به کار ادبیات یا تاریخش بیاید، می‌­تواند در دامن زدن به بحث اجتماعی بر سر خشونت‌­های ناموسی مؤثر افتد؛ اما بیان و لحن غیررمانتیک داستان، رعایت فوت و فن داستان­‌نویسی و از همه مهم‌­تر شاید استفادۀ گاه گاه از قلم به جای دوربین توانسته زهر کلیشه بودن موضوع را از داستان بزداید.

نویسنده:

آرکان در سال ١٩٨٠ در شهر کرکوک، کردستانِ عراق، متولد شده و در سه سالگی همراه با خانوادۀ خود به سوئد کوچیده و در شهر کوچک اسکیل­استونا ساکن شده و همانجا رشد کرده است. جالب این که نویسنده «شب‌های بی­‌ستاره» قهرمان تکواندوست و عضو تیم ملی تکوندوی سوئد که در المپیک ٢٠٠٨ پکن هم شرکت کرده. آرکان فارغ‌­التحصیل مدرسۀ فیلمِ استکهلم هم هست. اخیرن یا دقیق‌­تر همین دوشنبه‌­ای که گذشت یا به عبارتی همین سوم ژانویه از سال ٢٠١١ خودمان مهمان و اجراکنندۀ برنامۀ «اندیشه‌­های روز» Tankar för dagen رادیو سوئد بود که دوستانی که به زبان سوئدی آشنا هستند در صورت تمایل می­توانند در روی نام برنامه کلیک کنند!

پاسخی بگذارید

Please log in using one of these methods to post your comment:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s