هشتاد سالگی شاعر

منتشرشده: 19 آوریل 2011 در بررسی کتاب
برچسب‌ها:, , ,

توماس ترانسترومر Tomas Tranströmer شاعر بزرگ سوئد، در تاریخ پانزدهم آوریل، هشتاد ساله شد.

توماس ترانسترومر. Tomas Tranströmer. Photo: Taher Jambarsang

توماس ترانسترومر. Tomas Tranströmer. Photo: Taher Jambarsang

هفتۀ گذشته شاعر سوئدی توماس ترانسترومر ۸۰ ساله شد. هشتاد سالگی شاعر، نسبتن مفصل در رسانه‌های مهم این کشور گرامی داشته شد و ناشر معتبر سوئدی «انتشارات آلبرت بونیر» این میلاد را با انتشار دو کتاب جشن گرفت. یک مجموعۀ نفیس از تمامی شعرها و نثرنوشته‌های شاعر، به نام شعرها و نوشته‌ها از ۱۹۵۴ تا ۲۰۰۴، که از نخستین دفترش «۱۷ شعر» که نخستین بار در سال ۱۹۵۴ منتشر شده بود تا آخرین دفتر این شاعر «معمای بزرگ» را در بر می‌گیرد. کتاب دیگری که انتشارات بونیر همزمان و برای بزرگداشت شاعر منتشر کرد زندگی‌نامۀ مفصلی است از شاعر. این زندگی‌نامۀ ۳۸۴ صفحه‌ای را استفان بری‌ستن Staffan Bergsten فراهم کرده است.
بری‌ستن در کتاب «توماس ترانسترومر، پرتره‌ای از یک شاعر» زندگی ترانسترومر، شاعر، موزیسین و روانشناس سوئدی را به ترتیبی تقویمی چاپ آثارش دنبال کرده است. به نوعی می‌توان گفت بری‌ستن، زندگی‌نامۀ ترانسترومر را که زمانی خود شروع به نگاشتنش کرده بود دوباره زنده کرد. هر چند در کتاب بری‌ستن جزئیاتی از کودکی و دورۀ رشد شاعر را در سودرمالمِ استکهلم می‌خوانیم و در می‌یابیم که شاعر نزدِ مادرش که آموزگار بوده بزرگ شده  و پدر ژرنالیستش خیلی سریع خود را از زندگی خانواده کنار کشیده؛ اما کتاب بر زندگی خصوصی شاعر مکث چندانی نمی‌کند. در این کتاب از شغل ترانسترومر می‌خوانیم که چندین سال سخت را به عنوان روانشناس در مرکز بازپروری بزه‌کارانِ «روکستونا» واقع در شهر لین‌شوپینگ مشغول بوده است.
آن چه بیشترین حجم کتاب «توماس ترانسترومر، پرتره‌ای از یک شاعر» را در بر می‌گیرد چیزی است که نویسندۀ زندگی‌نامه «جهانِ درونی شاعر آن گونه که در شعرهایش می‌آیند» می‌خواندش. به عبارتی بری‌ستن خواننده را به تحلیل بسیاری از شعرهای این شاعر بزرگ، مهمان می‌کند.
بری‌ستن در تشریح شیوۀ خود برای تدوین زندگی‌نامۀ توماس ترانسترومر به شوخی به تابلوی «کتابدار» اثر نقاش ایتالیائی جوسپه آرچیم‌بلدو اشاره می‌کند که پرتره‌ای است که بیشترِ قسمت‌های چهرۀ کتابدار از کتاب ساخته شده‌اند.

Tomas Tranströmer; Dikter och prosa 1954-2004- Ett diktarporträtt, Staffan Bergsten- Albert Bonniers Förlag 2011

Tomas Tranströmer; Dikter och prosa 1954-2004- Ett diktarporträtt, Staffan Bergsten- Albert Bonniers Förlag 2011

 «خاطرات مرا می‌بینند»:

“زندگی من. وقتی به این کلمات می‌اندیشم، رگه‌ای نور در برابر خود می‌بینم. با ملاحظه‌ای دقیق‌تر شکل شهابی دارد با سر و دم. روشنائی متراکم در یک انتهای آن، سرش، کودکی است و سنین رشد. مرکز آن، متمرکزترین قسمتش، دیرترین سال‌های کودکی است که مهم‌ترین خطوط زندگی‌مان در آن ترسیم می‌شود. تلاش می‌کنم این کودکی دیرسال را به خاطر بیاورم، تلاش می‌کنم خود را به آن برسانم. اما تلاش برای حرکت در فشردگی نور دشوار است، خطرناک، پنداری سعی دارم به مرگ نزدیک شودم. انتهای شهاب نور غیرمتمرکز می‌شود؛ این قسمت شهاب طولانی‌تر است، دمِ آن. نور این قسمت هر چه بیشتر غیرمتمرکز می‌شود اما وسیع‌تر است این بخش. در انتهای دم شهاب هستم، اکنون که این‌ها را می‌نویسم شست ساله‌ام.”
“خاطرات مرا می‌بینند”، بیوگرافی شاعرِ سوئدی توماس ترانسترومر و به قلم خود شاعر است. شاعری که شعرهایش دیگر مرزهای سوئد را درنوردیده‌اند و با ترجمه به قریبِ پنجاه زبان مختلف، تحسین دوستداران شعر و منتقدان را در جهان برانگیخته‌اند. این کتابِ لاغر پنجاه و چند صفحه‌ای هر چند در سال ۱۹۹۳ منتشر شد، اما شاعر نتوانست آن را آن گونه که باید به پایان رساند. چه در نوامبر سال ۱۹۹۰ شاعر سکته‌ای مغزی کرد و این سکته بخش‌های مهمی از نیمکرۀ چپ مغز وی را از کار انداخت. ناتمام ماندنِ اتوبیوگرافی شاعر، به گفتۀ منتقدان سوئدی ضایعه‌ای بود جبران‌ناپذیر.
پس از تراژدی سکتۀ مغزی شاعر، همسرش مونیکا بلاد زبان گویای شاعر در جهان شد، چه شاعر در اثر این سکته قوۀ گویائی خود را از دست داد. تأثیر این بیماری بر زندگی هنری شاعر این بود که شعرهایش هر چه کوتاه‌تر شوند و قالبی هایکوئی پیدا کنند. بیماری همچنین بر قوۀ نوازندگی این موزیسین نیز تأثیر گذاشت، تا آن جا که اکنون فقط می‌تواند با پیانو، قطعاتی که برای دست چپ نوشته شده‌اند را اجرا کند.

 مجمع الجزایر رؤیا، مجموعه ای از شعرهای توماس ترانسترومر به فارسی به ترجمۀ مرتضا ثقفیان/ گفتگو با مرتضا ثقفیان و محمد علی سپانلو  (فایل صوتی!)

همین پارسال چارسالا بود که مجموعه‌ای از شعرهای ترانسترومر به فارسی در ایران منتشر شد. همین مجموعه، در استکهلم، محل زندگی شاعر و مترجم فارسی آن نیز توسط انتشارات ۳۲ حرف دوباره منتشر شد. همزمان با انتشار فارسیِ مجموعه‌ای از شعرهای ترانسترومر، برای بخش فارسی رادیو سوئد برنامه‌ای دربارۀ این شاعر بی‌همتای سوئدی ساختم که در صورت تمایل با کلید بر فایل صوتی آن را بشنوید. در این برنامه با مرتضا ثقفیان مترجم ترانسترومر و محمد علی سپانلو گفتگو کرده‌ام. ثقفیان در این گفتگو از تجربه خود در برگرداندان شعرهای توماس ترانسترومر می گوید و سپانلو از آشنائی اش با این شاعر!

نکتۀ آخر این که دولت سوئد یک هفته پیش از هشتاد ساله شدن شاعر، به او عنوان پروفسورِ افتخاری داد!

دیدگاه‌ها
  1. آرزو می‌گوید:

    1) آدمهایِ متولدِ پانزدهم آوریل با حالند 😉

    2) موضوع جالب و عکسها زیبا در آمده اند. دمت گرم

پاسخی بگذارید

Please log in using one of these methods to post your comment:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s